Ekzistojnë shumë besime të përhapura se si hëna e plotë mund të ndikojë në gjithçka, nga cilësia e gjumit deri te shëndeti mendor dhe ai i zemrës. Megjithatë, kërkimet shkencore për këto ndikime janë ende të kufizuara.

Në veprën e Shekspirit “Otello”, shërbëtorja Emilia i thotë Otellos se hëna është afruar shumë pranë Tokës dhe ka bërë që njerëzit të humbasin mendjen.

Ideja se hëna e plotë mund të trazojë emocionet, të shkaktojë sjellje të pazakonta apo edhe sëmundje fizike nuk është vetëm një element letrar. Ky është një besim i rrënjosur fort, që vazhdon të ekzistojë edhe sot.

Megjithatë, pavarësisht fuqisë së këtij besimi të lashtë, ka pak prova shkencore që tregojnë se hëna e plotë shkakton rritje të menjëhershme të vizitave në urgjencë, rasteve të problemeve mendore apo sjelljeve ekstreme.

Ja çfarë kanë zbuluar studiuesit për ndikimin e hënës në trupin dhe sjelljen e njeriut.

Besimi i lashtë për “efektin e hënës”

Për shekuj me radhë, mjekë dhe filozofë kanë fajësuar hënën për ndryshimet në sjelljen njerëzore. Madje fjala “lunatik” (i çmendur) vjen nga ideja se ndryshimet në gjendjen mendore lidhen me ciklet e hënës.

Kjo lidhje është përmendur edhe në dokumente të vjetra ligjore. Juristi i njohur britanik William Blackstone shkruante se aftësia e njerëzve për të arsyetuar mund të ndryshonte sipas fazave të hënës.

I ashtuquajturi “efekt hënor” bazohet në besimin se shëndeti dhe sjellja njerëzore ndryshojnë gjatë fazave të caktuara të ciklit hënor, duke ndikuar sipas disa pretendimeve në shëndetin riprodhues, gjumin dhe fusha të tjera.

Nga kanë ardhur këto besëtytni?

Ideja se Hëna ndikon në shëndetin fizik dhe mendor të njerëzve daton që nga Greqia dhe Roma e lashtë. Ajo është përmendur në shkrimet e autorëve klasikë si Aristoteli.

Gjatë viteve 1970, psikiatri Arnold Lieber hodhi teorinë se Hëna ndikonte në “baticat biologjike” të trupit dhe ndryshonte sjelljen njerëzore, duke çuar në rritje të dhunës dhe krimeve.

Edhe pse shumë prej këtyre teorive janë hedhur poshtë nga shkenca, ideja se ciklet e hënës mund të kenë ndonjë ndikim biologjik nuk është krejtësisht pa bazë.

Baticat e oqeaneve lidhen me fazat e hënës dhe disa specie detare kanë cikle riprodhuese që përputhen me ritmet hënore.

Por për njerëzit, studimet që lidhin hënën me sjelljen dhe shëndetin janë të pakta.

Hëna e plotë dhe gjumi

Kur hëna është e plotë dhe ndriçon më shumë, mund të ndikojë në cilësinë e gjumit.

Një studim i vitit 2021 zbuloi se disa njerëz flinin më vonë dhe në përgjithësi flinin më pak gjatë netëve para hënës së plotë. Ky ndikim ishte më i dukshëm në zonat ku njerëzit kishin më pak ndriçim artificial.

Hëna e plotë, humori dhe shëndeti mendor

Trupi i njeriut është përshtatur për miliona vite me ritmin e dritës dhe errësirës. Kjo ka krijuar ritmet cirkadiane, të cilat ndikojnë jo vetëm në gjumë, por edhe në shëndetin fizik dhe mendor.

Ndryshimet në këto ritme mund të lidhen me simptoma të disa çrregullimeve mendore, si:

• ankthi,
• çrregullimi bipolar,
• depresioni,
• skizofrenia.

Por a mund ta prishë hëna e plotë ritmin tonë biologjik?

Ndriçimi i hënës së plotë është shumë i dobët krahasuar me burimet moderne të dritës, si një llambë rruge apo ekrani i telefonit.

Një analizë e vitit 2019, që shqyrtoi mijëra të dhëna mjekësore, nuk gjeti lidhje mes cikleve të Hënës dhe kohëzgjatjes së qëndrimit në spitale psikiatrike apo numrit të shtrimeve.

Hëna e plotë dhe zemra

Meqë hëna ndikon në baticat e oqeaneve përmes forcës së gravitetit, shkencëtarët kanë pyetur nëse mund të ndikojë edhe në lëngjet brenda trupit të njeriut.

Një studim i vitit 2021 me persona me diabet të tipit 2 tregoi se ciklet hënore nuk ndikuan në presionin e gjakut, por mund të kishin ndikim në disa tregues të tjerë, si niveli i sheqerit në gjak dhe ritmi i zemrës.

Megjithatë, këto rezultate nuk përputhen plotësisht me të gjitha studimet e tjera. Një kërkim tjetër te sportistët meshkuj nuk gjeti ndryshime të rëndësishme në performancë gjatë fazave të ndryshme të hënës.

Hëna e plotë, dhuna dhe vetëvrasjet

Për dekada, madje edhe shekuj, ka ekzistuar besimi se gjatë Hënës së plotë rriten rastet e dhunës, aksidenteve, traumave dhe vetëvrasjeve.

Shumë studiues kanë analizuar të dhëna dhe kanë kryer kërkime për këtë çështje. Përfundimi i tyre është:

Hëna e plotë nuk shkakton rritje të dhunës apo sjelljeve ekstreme te njerëzit.

Madje, disa studime kanë treguar se gjatë hënës së plotë rastet e vrasjeve mund të kenë rënë lehtë dhe nuk është gjetur ndonjë ndryshim i rëndësishëm në numrin e pacientëve të pranuar në qendrat e traumës.

Hëna e plotë vazhdon të jetë një simbol i fuqishëm në kulturë dhe besime popullore, por shkenca deri tani nuk ka gjetur prova të forta se ajo ndryshon ndjeshëm sjelljen, shëndetin mendor apo shëndetin fizik të njerëzve.

/Motilokal.com