Gjatë natës së 7-8 marsit 2026, lufta SHBA-Izrael u përshkallëzua kundër Iranit me sulme ndaj 30 impianteve të naftës që vendi po i përdorte për operacione ushtarake. Kjo strategji ka pasur tashmë një ndikim të madh në mjedis, duke dërguar re tymi të zi toksik në ajër ndërsa zjarret e mëdha që rezultuan shpërthyen. Menjëherë pas kësaj, ndotësit ranë mbi qytetet aty pranë në formën e shiut të zi (i quajtur edhe shi acid). Që atëherë, Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe ekspertë të tjerë kanë paralajmëruar për efektet që mund të ketë në shëndetin e njerëzve.
Zëdhënësi i OBSH-së, Christian Lindmeier, tha gjatë një konference për shtyp të Kombeve të Bashkuara në Gjenevë: "Shiu i zi dhe shiu acid që vjen me të është me të vërtetë një rrezik për popullsinë. Kryesisht respirator dhe mund të jetë acidik në varësi, sigurisht, të kontekstit që keni. Përveç kësaj, reshjet e përziera me ndotës toksikë do të ishin jashtëzakonisht të rrezikshme... me veti të forta acidike dhe mund të shkaktonin djegie kimike në lëkurë dhe dëmtime serioze në mushkëri."
Hulumtuesja e Shkollës së Shëndetit Publik Johns Hopkins Bloomberg, Marsha Wills-Karp, i thotë The New York Times se njerëzit pranë një impianti nafte që digjet mund të shfaqin simptoma të hershme të mbytjes. Këto përfshijnë rritje të rrahjeve të zemrës dhe frymëmarrjes, marramendje, dhimbje koke dhe ndjesinë e pamundësisë për të marrë ajër. Ndërsa trupi përpiqet instinktivisht të mbrohet, shumë njerëz kolliten në përpjekje për të mbajtur jashtë kimikatet. Përveç kësaj, disa njerëz mund të përjetojnë acarim të syve dhe të lëkurës kur bien në kontakt me toksinat. Megjithatë, këto efekte negative shëndetësore të shiut acid tek njerëzit nuk kufizohen vetëm në ato në qytetet aty pranë, sepse era mund t'i mbajë ndotësit për kilometra të tëra dhe madje edhe përtej kufirit.
Efektet e mundshme afatgjata të shiut të zi
Ndërsa efektet e menjëhershme shëndetësore të shiut të zi toksik janë shqetësimi kryesor për njerëzit që jetojnë pranë objekteve iraniane të naftës që u sulmuan, ndotësit mund të shkaktojnë edhe efekte afatgjata. Zëdhënësi i OBSH-së, Christian Lindmeier, shpjegoi gjatë konferencës për shtyp të OKB-së në Gjenevë se kishte një "lëshim masiv të hidrokarbureve toksike, oksideve të squfurit dhe komponimeve të azotit në ajër" dhe se "autoritetet iraniane kanë lëshuar një alarm duke i këshilluar njerëzit të qëndrojnë brenda".
Edhe pse autoritetet po bëjnë çmos për të zvogëluar rrezikun e ekspozimit dhe për të mbrojtur komunitetet, izolimi i brendshëm nuk do ta parandalojë plotësisht atë. Ndotesit e jashtëm depërtojnë rregullisht në zonat e brendshme dhe ekspozimi ndaj kimikateve për periudha të gjata në një situatë të tillë mund të ketë pasoja afatgjata për shëndetin e njerëzve. Për shembull, profesori i asociuar i Departamentit të Inxhinierisë Kimike të Universitetit të Melburnit, Gabriel da Silva, shkruan në një artikull lajmesh se ekspozimi ndaj toksinave ka potencialin të rrisë rrezikun e njerëzve për kancer, probleme neurologjike dhe sëmundje kardiovaskulare, sepse grimcat mund të hyjnë në qarkullimin e gjakut pasi të thithen. Individët e moshuar, fëmijët dhe njerëzit me sëmundje të mëparshme të mushkërive dhe zemrës janë veçanërisht në rrezik.
Gjithashtu, rreziku përkeqësohet nga ekspozimi indirekt, pasi shiu acid hyn në ciklin e ujit nëpërmjet shkrirjes së borës dhe rrjedhjeve. Së bashku me ndotjen e ujit të pijshëm, kimikatet mund të hyjnë në tokë, duke ndotur furnizimin me ushqim. Profesori në pension i Universitetit Queens në Kingston dhe ekotoksikologu Peter Hodson i tha CBC News: "Ndotja e bimëve, tokave dhe ujit paraqet mundësinë e një ekspozimi kronik, dhe efektet e panjohura të një ekspozimi akut, ndaj gjërave që thjesht nuk i dimë". Përveç kësaj, efektet e shiut acid në bimë dhe kafshë mund të kenë një efekt domino që ndikon në të gjithë ekosistemin.
/Motilokal.com
