Pacientët që vuajnë nga sëmundjet e frymëmarrjes apo  probleme kardiovaskulare janë 2 deri në 3 herë më të rrezikuar që të preken nga koronavirusi. Dhe studimet kanë treguar që ndotja e ajrit  dëmton zemrën dhe mushkëritë.

Pra, a është ajri i ndotur, i cili tashmë vret të paktën 7 milion njerëz në vit, ai që bën më vdekjeprurës pandeminë e koronavirusit?

Ndikimi i ndotjes së ajrit mund të ashpërsojë COVID-19 mund të sjellë një ndryshim të vërtetë në vendet me cilësi të dobët të ajrit.

Por hulumtimet shkencore në mes të një pandemie globale dhe me të dhëna të papërsosur është e vështirë.

"Ne nuk kemi prova që lidhen drejtpërdrejt me vdekshmërinë, por ne e dimë nëse jeni të ekspozuar ndaj ndotjes së ajrit, rriten shanset për t'u prekur më shumë nga koronavirusi", tha Dr María Neira, drejtore e shëndetit publik në Organizatën Botërore të Shëndetit (OBSH).

"Ne kemi filluar t'u jdërgojmë mesazhe vendeve dhe rajoneve duke thënë, nëse filloni të keni raste, në ato qytete ku keni një nivel të lartë ndotjeje, forconi nivelin e gatishmërisë tuaj, sepse mund të keni një vdekshmëri më të lartë."

Rreziku i infektimit me COVID-19 është kontakti me një person të infektuar, dhe cilësia e kujdesit shëndetësor është thelbësor në përcaktimin e rezultatit.

Studimet e bëra deri më tani në mbarë botën janë kryesisht "paraprake" - ato ende nuk janë miratuar nga shkencëtarë të pavarur. Kjo përfshin disa ekspertë që shqyrtojnë punën dhe kërkojnë të metat që duhen adresuar, por miratimi zakonisht zgjat gjashtë muaj deri në dy vjet.

Studiuesit paralajmërojnë se besueshmëria është larg nga prova, dhe lidhja nuk do të thotë domosdoshmërisht shkak, pasi shumë faktorë të tjerë mund të jenë të rëndësishëm. Por këto gjetje fillestare shkaktojnë shqetësim - dhe mund të luajnë një rol vendimtar për të na ndihmuar të kuptojmë dhe luftojmë përhapjen e pandemisë.

Një studim amerikan, nga një grup i mirënjohur në Universitetin e Harvardit, zbuloi se ndotja e ajrit është e lidhur me nivelet shumë më të larta të vdekjeve me COVID-19 në të gjithë vendin. Një tjetër, duke analizuar të dhënat evropiane, arriti në përfundimin se nivelet e larta të ndotjes mund të jenë "një nga kontribuesit më të rëndësishëm.

Një nga shkencëtarët në Itali  zbuloi  koronavirusin në mostrat e ndotjes së ajrit dhe ka filluar hetimi nëse kjo mund të bëj të mundur që virusi të transportohet në distanca më të gjata dhe të rrisë numrin e personave të infektuar.

Studimet kanë zbuluar lidhje të forta në Kinë, ku filloi pandemia, në një studim të 324 qyteteve, i cili mori parasysh faktorë të tjerë si historitë e udhëtimit, moti, mosha, varfëria dhe pirja e duhanit. U zbulua se vendet me nivele më të larta të ndotjes së dioksidit të azotit (10 mikrogramë për metër kub) në pesë vjet para pandemisë, kishin 22% më shumë raste me Covid-19.

Duke pasur parasysh numrin masiv vjetor të vdekjeve nga ndotja e ajrit, studiuesit gjithashtu kanë hetuar nëse rënia e përkohshme e ndotjes së ajrit gjatë mbylljeve mund të ketë shpëtuar jetë.

Kinë 2019

Në Kinë, shkencëtarët thanë se një rënie prej 25% e ndotjes së ajrit të qytetit gjatë bllokimit mund të kishte parandaluar midis 24,000 dhe 36,000 vdekjeve të hershme gjatë një muaji. Një tjetër analizë arriti në përfundimin se bllokimet në qytet "sollën përfitime shëndetësore që tejkaluan numrin e vdekjeve të konfirmuara për shkak të COVID-19 në Kinë".

Kinë 2020

Sidoqoftë, jo të gjithë shkencëtarët janë pajtuar me idenë që kërkimi duhet të ndiqet me shpejtësi ndërsa pandemia ende është duke u zhdukur, në vend që të presin muaj apo vite për të qenë të sigurt në rezultatet.

Prof Mark Goldberg, në Universitetin McGill në Kanada, i cili ka kritikuar studimin e Harvardit, tha: "Unë nuk kam asgjë kundër hipotezës [që lidh ndotjen e ajrit dhe COVID-19], është shumë e besueshme. Por nëse bëni një studim të mbushur me paragjykime të mundshme, nuk po i bëni mirë publikut duke e botuar. [Lobistët e karburanteve fosile] thjesht do të thonë: "Epo, pse duhet të besojmë asgjë që ju bëni?"

Prof Francesca Dominici, e cila drejtoi studimin në Harvard, nuk u pajtua: "Unë mendoj se reagimi duhet të ketë një shkencëtar që t'i përgjigjet një pandemie duke bërë më të mirën që mundeni me të dhënat që keni. Ne duam të japim një paralajmërim.

"Kritikat janë të gjitha absolutisht të vlefshme [por janë] shumë zhgënjyese sepse askush nga ne nuk po përpiqet të anashkalojë sistemin e rishikimit nga ana e kolegëve tanë. Të gjitha punimet tona do të rishikohen dhe, natyrisht, për të bërë legjislacionin e ri, puna duhet të jetë më e mirë. Ne e dimë këtë gjë."

Dominici tha se mesazhi i përgjithshëm që ajo dëshironte që hulumtimi të përçonte ishte se zonat më të ndotura janë ato ku përpjekjet duhet të jepen me përparësi.

Të gjithë studiuesit shpresojnë që izolimi nga pandemia e koronavirusit do të çojë në ndryshime të qëndrueshme. Disa qytete, të tilla si Milano, Roma, Berlin, Bruksel, Paris  dhe Oakland, kanë ndërmarrë veprime, të paktën përkohësisht, për të ulur përdorimin e makinave dhe për të promovuar më tepër çiklizmin dhe ecjen.

Ndërsa OBSH ua kërkuar njerëzve të fotografojnë qiellin e pastër që po shohin gjatë izolimit.

“Ne mund t’i përdorim ato kujtime të pastra për të frymëzuar njerëzit dhe qeveritë që të kujdesemi më shumë për natyrën”, tha Neira./TheGuardian/Motilokal.com