Ekspozimi ndaj ndotjes veçanërisht ajrit, zhurmës dhe kimikateve toksike po del të jetë një kontribues i rëndësishëm në problemet e shëndetit mendor, paralajmëron Agjencia Evropiane e Mjedisit.

Agjencia bën thirrje për “veprime urgjente dhe drastike” kundër ndotjes, duke paralajmëruar se edhe reduktimet modeste mund të sjellin përmirësime të ndjeshme në rezultatet e shëndetit mendor.

Shëndeti mendor formësohet nga një bashkëveprim i faktorëve të brendshëm, duke përfshirë gjenetikën, përcaktuesit socialë dhe ekonomikë, si dhe faktorët psikologjikë dhe të stilit të jetës.

Ndotja është identifikuar si një shkaktar i mundshëm për gjendjet e shëndetit mendor duke përkeqësuar simptomat ose duke kontribuar në fillimin e gjendjeve përmes ekspozimit afatgjatë.

Ekspozimi ndaj ajrit të ndotur në mitër, gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës së hershme është lidhur me ndryshime strukturore dhe funksionale të trurit.

EEA vuri në dukje se të gjitha rishikimet sistematike ose narrative që hetojnë efektet e ndotjes së ajrit në depresion tregojnë një lidhje të rëndësishme midis ekspozimit afatgjatë ndaj cilësisë së dobët të ajrit.

Provat janë veçanërisht të forta për lëndën grimcore të imët (PM2.5) dhe dioksidin e azotit (NO2).

Hulumtimet e fundit kanë vërtetuar gjithashtu një lidhje midis periudhave të ndotjes së lartë dhe rritjes së shkallës së depresionit. Majat afatshkurtra të ekspozimit ndaj cilësisë së dobët të ajrit janë shoqëruar gjithashtu me një përkeqësim të simptomave të skizofrenisë.

Zhurma mjedisore

Shumica e hulumtimeve mbi këtë temë janë përqendruar në zhurmën e transportit, duke përfshirë trafikun rrugor, hekurudhat dhe avionët.

Ekspozimi kronik ndaj kësaj zhurme mund të aktivizojë përgjigjen e trupit ndaj stresit, duke rritur inflamacionin themelor dhe stresin oksidativ, të cilat nga ana tjetër mund të përkeqësojnë shëndetin mendor.

Trafiku rrugor është burimi më i studiuar i zhurmës së transportit në lidhje me shëndetin mendor. Hulumtimet sugjerojnë se për çdo rritje prej 10 dB të niveleve të zhurmës, ka një rritje të vogël, por të matshme të rrezikut të depresionit dhe ankthit.

Zhurma e avionëve mbart lidhjen më të fortë për decibel me çrregullimet e shëndetit mendor, veçanërisht depresionin, vuri në dukje agjencia. Një studim zbuloi një rritje prej 12 përqind të rrezikut të depresionit për çdo 10dB rritje të niveleve të zhurmës së avionëve.

EEA vuri në dukje gjithashtu se zhurma e avionëve shkakton bezdi më të madhe sesa format e tjera të zhurmës së transportit në nivele të krahasueshme, dhe se bezdia mund të shërbejë si një rrugë drejt depresionit dhe ankthit.

“Njerëzit që raportojnë bezdi ekstreme kanë pothuajse dyfishin e prevalencës së këtyre gjendjeve, me zhurmën e avionëve që është burimi kryesor dhe cenueshmërinë sociale që i amplifikon këto efekte”, vuri në dukje publikimi i EEA-s, duke shtuar se ndjeshmëria ndaj zhurmës ka një lidhje më të fortë me simptomat e shëndetit mendor sesa vetë nivelet e zhurmës.

Hulumtimet e mëparshme të EEA-s theksuan gjithashtu se si ekspozimi ndaj zhurmës mjedisore, veçanërisht në shtëpi, shoqërohet me shkallë më të lartë të problemeve të sjelljes tek fëmijët.

Ekspozimi ndaj kimikateve

Ekspozimi ndaj sasive edhe më të vogla të kimikateve të caktuara mund të ketë pasoja të dëmshme për shëndetin, përfshirë shëndetin mendor.

EEA analizoi kërkimet shkencore që lidhin ekspozimin ndaj kimikateve të tilla si plumbi dhe prishësit endokrinë me rezultatet e shëndetit mendor, duke u përqendruar te metalet, tymi i dorës së dytë, kimikatet që prishin sistemin endokrin dhe pesticidet.

Provat janë më të qëndrueshme për metalet e rënda, veçanërisht plumbin, dhe për tymin e dorës së dytë. Të dyja kanë qenë të lidhura me depresionin dhe skizofreninë, veçanërisht pas ekspozimit para lindjes dhe në fëmijëri.

Hulumtimet gjithashtu e lidhin vazhdimisht ekspozimin ndaj pesticideve me depresionin, skizofreninë dhe ankthin.

Kimikatet që prishin funksionin endokrin ndërhyjnë në hormonet dhe sistemin endokrin të trupit. Më të zakonshmet përfshijnë bisfenol A dhe substancat per- dhe polifluoroalkil (PFAS). Ekspozimi prenatal ndaj bisfenolit A është shoqëruar me depresion dhe ankth në fëmijëri.

Barra e shëndetit mendor në Evropë

Një në gjashtë persona në Evropë jeton me një gjendje të shëndetit mendor, dhe një në tre prej të prekurve nuk marrin trajtim të përshtatshëm, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).

Në Bashkimin Evropian, më shumë se 11 milionë vite jete të përshtatura për aftësinë e kufizuar u humbën në vitin 2023 për shkak të çrregullimeve të shëndetit mendor. Këto shifra parashikohet të rriten në vitet e ardhshme, veçanërisht në mesin e të rinjve dhe grupeve vulnerabël.

/Motilokal.com