Nga Rumen Raçev

Si studiues që studion retë, kam kaluar shumë kohë duke u përpjekur të kuptoj ekonominë e qiellit. Jo raportet e motit që tregojnë re shiu të fryra, por logjikën më të thellë të lëvizjeve të reve, shpërndarjet dhe dendësitë e tyre dhe mënyrën se si ato ndërhyjnë në dritë, rregullojnë temperaturat dhe koreografojnë rrjedhat e nxehtësisë në të gjithë planetin tonë të trazuar.

Kohët e fundit, kam vënë re diçka të çuditshme: qiej që ndihen të zbrazët, re që duken sikur kanë humbur bindjen e tyre. I mendoj si re fantazmë. Jo krejtësisht të munguara, por jo plotësisht aty. Këto formacione të holla lëvizin të palidhura me sistemet që dikur u jepnin koherencë. Shumë të holla për të reflektuar rrezet e diellit, shumë të fragmentuara për të prodhuar shi, shumë të ngadalta për të nxitur erën, ato japin iluzionin e një reje pa funksionin e saj.

Ne i mendojmë retë si të parëndësishme. Por ato kanë rëndësi shumë më tepër se pesha ose prekshmëria e tyre. Në Australinë Perëndimore të thatë ku jetoj unë, retë që sjellin shi priten me padurim. Por stuhitë dimërore që sjellin pjesën më të madhe të shiut në jugperëndim po shtyhen drejt jugut, duke depozituar ujë të freskët jetësor në oqeane. Gjithnjë e më shumë ditë kalojnë nën një blu të fortë e të pafundme - të bukur, por edhe brutal në boshllëkun e saj.

Në mbarë botën, modelet e reve po ndryshojnë tani në mënyra shqetësuese. Shkencëtarët kanë zbuluar se hapësira e reve shumë reflektuese të Tokës po zvogëlohet vazhdimisht. Me më pak nxehtësi të reflektuar, Toka tani po bllokon më shumë nxehtësi sesa pritej.

Një krizë e qetë sipër

Kur ka gjithnjë e më pak re, kjo nuk bën bujë në media siç bëjnë përmbytjet ose zjarret. Mungesa e tyre është e qetë, kumulative dhe shumë shqetësuese.

Që të jemi të qartë, retë nuk do të zhduken. Ato mund të shtohen në disa zona. Por rripat e reve të bardha me shkëlqim që na nevojiten më shumë po pakësohen midis 1.5 dhe 3% në dekadë.

Këto re janë më të mirat në reflektimin e dritës së diellit përsëri në hapësirë, veçanërisht në pjesët më me diell të botës afër ekuatorit. Në të kundërt, retë gri të thyera reflektojnë më pak nxehtësi, ndërsa më pak dritë godet rajonet polare, duke u dhënë reve polare më pak për të reflektuar.

Retë shpesh mendohen si një sfond ambiental për veprimin klimatik. Por tani po mësojmë se ky është një mbikëqyrje themelore. Retë nuk janë dekor - ato janë infrastrukturë dinamike, e shpërndarë dhe thellësisht e rëndësishme, e aftë të ftohë planetin dhe të formësojë modelet e reshjeve duke mbjellë jetën poshtë. Këto masa pikash të vogla uji ose kristalesh akulli përfaqësojnë mbrojtjen e klimës të arritshme për të gjithë, pavarësisht kombit, pasurisë apo politikës.

Mesatarisht, retë mbulojnë dy të tretat e sipërfaqes së Tokës, duke u grumbulluar mbi oqeane. Nga i gjithë rrezatimi diellor i reflektuar në hapësirë, retë janë përgjegjëse për rreth 70%.

Retë ndërmjetësojnë ekstremet, zbusin rrezet e diellit, transportojnë lagështinë dhe formojnë sythe reagimi të padukshme duke mbështetur një klimë të qëndrueshme.

Kur humbja është e padukshme

Nëse retë rrallohen ose zhduken, kjo nuk është vetëm një humbje për sistemin klimatik. Është një humbje për mënyrën se si e perceptojmë botën.

Kur shkrihen akullnajat, zhduken speciet ose zbardhen dhe shuhen shkëmbinjtë koralorë, shpesh mbeten gjurmë të asaj që ka qenë aty. Por nëse mbulesa e reve zvogëlohet, ajo lë vetëm një boshllëk që është e vështirë t'i emërtohet dhe edhe më e vështirë për t'u vajtuar. Na është dashur të mësojmë si të vajtojmë humbje të tjera mjedisore. Por ende nuk kemi një mënyrë për të vajtuar ashtu siç ishin qiejt dikur.

E megjithatë duhet ta bëjmë. Për t’u përballur me humbjen në këtë shkallë, duhet t’i lejojmë vetes të vajtojmë, jo nga dëshpërimi, por nga qartësia. Të ndiesh zi për atmosferën siç ishte dikur nuk është dobësi. Është vëmendje planetare, një pauzë e nevojshme që hap hapësirë për kujdes dhe riimagjinatë krijuese se si jetojmë me dhe brenda qiellit.

Leximi i reve

Për breza me radhë, Kombet e Para të Australisë kanë lexuar retë dhe qiellin, duke interpretuar format e tyre për të udhëhequr aktivitetet sezonale. Emu në Qiell (Gugurmin në Wiradjuri) mund të shihet në pluhurin e errët të Rrugës së Qumështit. Kur figura e emu-së është lart në qiellin e natës, është koha e duhur për të mbledhur vezët e emu-së.

Qiejt po ndryshojnë më shpejt nga sa mund të përballojnë sistemet tona të të kuptuarit.

Një zgjidhje është të riformulojmë mënyrën se si i perceptojmë fenomenet e motit, siç janë retë. Siç kanë vërejtur studiuesit në Japoni, moti është një lloj e mirë publike, një "moti i përbashkët". Nëse i shohim retë jo si mbetje nga një e kaluar e pandryshueshme, por si ftesa për të imagjinuar të ardhme të reja për planetin tonë, mund të fillojmë të mësojmë se si të jetojmë më me mençuri dhe vëmendje me qiellin.

Kjo mund të nënkuptojë t'u mësojmë njerëzve si t'i lexojnë përsëri retë - të vënë re praninë e tyre, ndryshimet e tyre, zhdukjet e tyre. Mund të mësojmë të bëjmë dallimin midis reve që ftohen dhe atyre që lëvizin, dekorative por funksionalisht inerte. Afiniteti ynë natyror ndaj reve i bën ato ideale për angazhimin e qytetarëve.

Të lexosh retë do të thotë të kuptosh se ku janë formuar, çfarë mbartin dhe nëse mund të kthehen nesër. Nga toka, mund të shohim nëse retë kanë filluar një tërheqje të ngadaltë nga vendet që kanë më shumë nevojë për to.

Moti nuk ndodh vetvetiu

Për mijëvjeçarë, njerëzit e kanë trajtuar motin si diçka përtej kontrollit tonë, diçka që na ndodh. Por efektet tona në Tokë janë rritur deri në atë pikë saqë tani po ndihmojmë në formësimin e motit, qoftë duke hequr pyjet të cilat mund të prodhojnë pjesën më të madhe të shiut të tyre, qoftë duke kanalizuar miliarda ton karbon fosil në atmosferë. Ajo që bëjmë më poshtë formëson atë që ndodh sipër.

Po jetojmë në një periudhë shumë të shkurtër kohore, në të cilën çdo ndryshim do të ketë pasoja shumë afatgjata. Nëse emetimet vazhdojnë me ritëm të shpejtë, ngrohja shtesë do të zgjasë për mijëvjeçarë.

Unë propozoj njohuritë mbi përdorimin e reve jo si zgjidhje, por si një mënyrë për të tërhequr urgjentisht vëmendjen tonë ndaj ndryshimit shumë të vërtetë që po ndodh përreth nesh.

Duhet të kalojmë nga reagimi në bashkë-dizajn atmosferik, jo si zgjidhje teknike, por si një përgjegjësi qytetare, kolektive dhe imagjinative.

/theconversation.com/Motilokal.com