Për dekada të tëra, shkencëtarët kanë menduar se klima e Tokës rregullohej nga një proces natyror i ngadaltë, por i besueshëm, i nxitur nga erozioni i shkëmbinjve. Ky mekanizëm shihej si një forcë stabilizuese që i pengonte temperaturat të luhateshin shumë në të dyja drejtimet.

Si ndihmon erozioni i shkëmbinjve në rregullimin e klimës

Në këtë proces, shiu thith dioksidin e karbonit nga atmosfera dhe më pas bie mbi sipërfaqet e ekspozuara të tokës. Ndërsa uji bashkëvepron me shkëmbinjtë, veçanërisht me shkëmbinjtë silikatë si graniti, ai gradualisht i zbërthen ato. Materiali i tretur, së bashku me CO2 e kapur, transportohet në oqeane.

Pasi arrin atje, karboni kombinohet me kalciumin e çliruar nga shkëmbinjtë për të formuar guaska dhe shkëmbinj gëlqerorë. Këto materiale vendosen në fund të oqeanit, duke e bllokuar karbonin për qindra miliona vjet dhe duke zvogëluar ngadalë sasinë e dioksidit të karbonit në atmosferë.

"Ndërsa planeti nxehet më shumë, shkëmbinjtë eroziojnë më shpejt dhe thithin më shumë CO2, duke e ftohur planetin përsëri", tha Andy Ridgwell, një gjeolog në UC Riverside dhe bashkautor i studimit të botuar në Science.

Pse epokat e akullit në lashtësi ishin kaq ekstreme

Megjithatë, të dhënat gjeologjike tregojnë një histori më dramatike. Provat tregojnë se disa nga epokat më të hershme të akullit në Tokë ishin aq të rënda sa akulli dhe bora mbulonin pothuajse të gjithë planetin. Sipas studiuesve, ky nivel ngrirjeje nuk mund të shpjegohet nga një sistem klimatik që thjesht e rregullon veten.

Ky realizim e shtyu ekipin të kërkonte një proces shtesë që mund ta shtynte klimën përtej ekuilibrit të butë dhe ta çonte në ekstreme.

Roli i oqeaneve, lëndëve ushqyese dhe planktonit

Faktori i identifikuar rishtazi përfshin mënyrën se si karboni fshihet në oqean. Ndërsa CO2 atmosferik rritet dhe temperaturat rriten, reshjet e shiut mbartin sasi më të mëdha lëndësh ushqyese si fosfori në det. Këto lëndë ushqyese stimulojnë rritjen e planktonit, organizmave mikroskopikë që thithin dioksidin e karbonit përmes fotosintezës.

Kur planktoni vdes, ai zhytet në fund të oqeanit, duke marrë me vete karbonin që ka kapur. Ky proces largon karbonin nga atmosfera dhe e ruan atë në sedimentet e oqeanit.

Megjithatë, në kushte më të ngrohta, ky sistem ndryshon. Rritja e planktonit mund të ulë nivelet e oksigjenit në oqean. Me më pak oksigjen në dispozicion, fosfori ka më shumë të ngjarë të lirohet përsëri në ujë në vend që të varroset përgjithmonë. Ky fosfor i ricikluar nxit edhe më shumë rritjen e planktonit, zbërthimi i të cilit e pakëson më tej oksigjenin dhe mban në qarkullim lëndët ushqyese.

Ndërsa kjo lak vazhdon, sasi të mëdha karboni fshihen dhe temperaturat globale fillojnë të bien.

Një sistem klimatik që mund të tejkalojë objektivat

Në vend që të stabilizojë butësisht temperaturën e Tokës, ky reagim mund ta çojë ftohjen përtej pikës së saj fillestare. Në simulimet kompjuterike të ekipit, efekti ishte mjaft i fortë për të shkaktuar një epokë akullnajash.

Ridgwell e krahason procesin me një sistem ftohjeje shtëpiak që punon shumë.

"Në verë, e vendosni termostatin rreth 21°C. Ndërsa temperatura e ajrit jashtë rritet gjatë ditës, kondicioneri largon nxehtësinë e tepërt brenda derisa temperatura e dhomës të bjerë në 21°C dhe pastaj ndalet", tha Ridgwell.

Duke përdorur këtë analogji, ai shpjegon se kontrolli i klimës së Tokës nuk është i prishur. Përkundrazi, ai mund të reagojë në mënyrë të pabarabartë, sikur termostati të mos ishte i pozicionuar afër kondicionerit.

Pse e ardhmja mund të jetë ndryshe

Sipas studimit, nivelet më të ulëta të oksigjenit në atmosferën e lashtë të Tokës e bënë këtë kontroll të klimës shumë më pak të qëndrueshëm, gjë që ndihmon në shpjegimin e ashpërsisë së epokave të hershme të akullnajave. Sot, nivelet e oksigjenit atmosferik janë shumë më të larta.

Ndërsa aktiviteti njerëzor vazhdon të shtojë CO2 në atmosferë, planeti pritet të vazhdojë të ngrohet në një periudhë afatshkurtër. Modeli i studiuesve sugjeron se përfundimisht do të pasojë një rikthim i ftohjes. Megjithatë, kjo ftohje në të ardhmen ka të ngjarë të jetë më pak ekstreme sepse nivelet më të larta të oksigjenit zvogëlojnë forcën e reagimit të lëndëve ushqyese në oqeane.

"Si vendosja e termostatit më afër njësisë së kondicionerit", shtoi Ridgwell. Megjithatë, efekti mund të jetë i mjaftueshëm për të përshpejtuar fillimin e epokës së ardhshme të akullnajave.

Pse Veprimi Klimatik është ende i rëndësishëm tani

"Në fund të fundit, a ka shumë rëndësi nëse fillimi i epokës së ardhshme të akullnajave është 50, 100 apo 200 mijë vjet në të ardhmen?" pyeti veten Ridgwell. "Tani duhet të përqendrohemi në kufizimin e ngrohjes së vazhdueshme. Që Toka përfundimisht të ftohet përsëri, në një mënyrë sado të lëkundshme, nuk do të ndodhë aq shpejt sa të na ndihmojë në këtë jetë."

/Motilokal.com