Ndryshimi i klimës po godet rajonet malore anembanë botës "më intensivisht" sesa zonat fushore, duke vënë miliarda njerëz në rrezik.

Një analizë e madhe nga Universiteti i Portsmouth ka zbuluar se si modelet e temperaturës, reshjeve të shiut dhe borës po ndryshojnë me një “ritëm të përshpejtuar” në rajone të tilla si Malet Shkëmbore, Alpet, Andet dhe Rrafshnalta Tibetiane.

Kjo jo vetëm që kërcënon më shumë se një miliard njerëz që aktualisht varen nga bora e maleve dhe akullnajat për ujë, por gjithashtu rrit rrezikun e "përmbytjeve shkatërruese" dhe humbjes së specieve.

Ndryshimi i klimës në male

I botuar në Nature, studimi shqyrton “ndryshimin klimatik të varur nga lartësia” (EDCC), ku ndryshimet mjedisore mund të përshpejtohen në lartësi më të mëdha.

Ai zbuloi se midis viteve 1980 dhe 2020, rajonet malore mesatarisht janë ngrohur 0.21°C për shekull më shpejt se ultësirat përreth.

Malet po përjetojnë gjithashtu reshje më të paparashikueshme dhe një "ndryshim të ndjeshëm" nga bora në shi.

“Malet ndajnë shumë karakteristika me rajonet e Arktikut dhe po përjetojnë ndryshime të ngjashme të shpejta”, thotë autori kryesor i studimit, dr. Nick Pepin.

"Kjo ndodh sepse të dy mjediset po humbasin me shpejtësi borën dhe akullin dhe po shohin ndryshime të thella në ekosisteme. Ajo që është më pak e njohur është se, ndërsa ngjitesh më lart në male, shkalla e ndryshimit të klimës mund të bëhet edhe më intensive."

Pasoja 'shkatërruese'

Studiuesit paralajmërojnë se pasojat e këtij fenomeni shtrihen “shumë përtej” atyre që jetojnë në komunitetet malore.

Aktualisht, mbi një miliard njerëz në mbarë botën varen nga bora e maleve dhe akullnajat për ujë, duke përfshirë vendet më të mëdha në botë për nga popullsia, Kinën dhe Indinë, të cilat të dyja marrin ujë nga Himalajet.

Ndërsa akulli i Himalajeve zvogëlohet me shpejtësi, rreziku i përmbytjeve “shkatërruese” do të rritet gjithashtu. Shkencëtarët paralajmërojnë se ngjarjet e rrezikshme do të bëhen “më ekstreme”.

Këtë vit, përmbytje të menjëhershme përfshiu Pakistanin, i cili ndodhet në pjesën më perëndimore të vargmalit, duke vrarë më shumë se 1,000 njerëz dhe duke prekur pothuajse shtatë milionë.

Temperaturat në rritje po bëjnë që pemët dhe kafshët të lëvizin më lart në male, por përfundimisht atyre do t’u mbarojë toka dhe do të “shtyhen nga maja”.

“Meqenëse nuk ka vend ku të shkojnë, speciet mund të humbasin dhe ekosistemet mund të ndryshojnë rrënjësisht”, shton dr. Pepin.

Rishikimi i fundit bazohet në punimin e ekipit kërkimor të vitit 2015, i cili identifikoi faktorët kryesorë të ndryshimit të klimës malore. Kjo përfshin humbjen e borës dhe akullit, rritjen e lagështisë atmosferike dhe ndotësit e aerosoleve.

Një dekadë më vonë, dhe dr. Pepin argumenton se këto probleme themelore mbeten. “Ne nuk mund ta trajtojmë ndryshimin e klimës malore në mënyrë të pavarur nga çështja më e gjerë e ndryshimit të klimës”, shpjegon ai.

Akullnajat në tkurrje

Në Zvicër, akullnajat po përballen me shkrirje “të jashtëzakonshme” këtë vit me një rënie prej tre përqind të vëllimit total, rënia e katërt më e madhe vjetore e regjistruar ndonjëherë.

Tkurrja këtë vit do të thotë që masa e akullit në Zvicër, vendi ku ndodhen më shumë akullnaja në Evropë ka rënë me një të katërtën gjatë dekadës së fundit.

“Akullnajat po tërhiqen qartë për shkak të ngrohjes globale antropogjene”, tha Matthias Huss, kreu i GLAMOS, duke iu referuar ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor.

Autoritetet zvicerane kanë qenë në gatishmëri të shtuar për ndryshime të tilla, pasi një masë e madhe shkëmbinjsh dhe akulli nga një akullnajë ra me bubullimë poshtë një shpati mali që mbuloi pothuajse të gjithë fshatin jugor të Blatten në maj. Një bari 64-vjeçar vdiq në katastrofë dhe fshati u shkatërrua.

Një pengesë e madhe

Mungesa e vëzhgimeve të motit në rajonet malore paraqet një pengesë të madhe për marrjen e të dhënave që do të thotë se studiuesit mund të jenë duke e nënvlerësuar shpejtësinë e rritjes së temperaturave.

Shumica e modeleve aktuale mund të gjurmojnë ndryshimet vetëm çdo disa kilometra, por studimi paralajmëron se kushtet mund të ndryshojnë "në mënyrë dramatike" midis shpateve vetëm disa metra larg.

Dr. Emily Potter nga Universiteti i Sheffield thotë se është e domosdoshme që të shohim veprime urgjente mbi angazhimet klimatike dhe "infrastrukturë monitorimi të përmirësuar ndjeshëm në këto rajone malore të cenueshme".

/Motilokal.com