Më shumë se 350 milionë njerëz në Amerikën e Veriut dhe Evropë u ekspozuan ndaj ndotjes së ajrit nga zjarret rekord të Kanadasë në vitin 2023, sipas vlerësimeve të reja të publikuara këtë javë.

Shkencëtarët që qëndrojnë pas këtij hulumtimi të parë në botë vlerësojnë se ekspozimi afatgjatë ndaj tymit ka të ngjarë të ketë shkaktuar më shumë se 80,000 vdekje të parakohshme.

Kushtet ekstreme të zjarreve, të nxitura nga ndryshimet klimatike, shkaktuan mijëra flakë në të gjithë Kanadanë midis majit dhe shtatorit 2023. U dogjën rreth 18 milionë hektarë, një sipërfaqe më e madhe se Anglia.

Këta pesë muaj zjarresh ishin të paprecedentë në përmasa dhe shkallë, duke u bërë zjarret më shkatërruese të regjistruara ndonjëherë në vend. Ato lëshuan re të mëdha tymi, duke shkaktuar paralajmërime shëndetësore në të gjithë Amerikën e Veriut.

Por tymi u përhap edhe përtej Atlantikut, duke udhëtuar deri në Evropë dhe duke shkaktuar rritje të ndotjes së dëmshme nga grimcat.

Tymi i zjarreve shkaktoi dhjetëra mijëra vdekje të parakohshme

Studimi i ri, i botuar në revistën Nature, vlerëson se 354 milionë njerëz në Amerikën e Veriut dhe Evropë ishin të ekspozuar ndaj niveleve të ndotjes PM2.5 (lëndë grimcore e imët me diametër më pak se 2.5 mikrometra) mbi limitin e sigurt të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.

Këto grimca të imëta janë mjaftueshëm të vogla për të hyrë në qarkullimin e gjakut përmes mushkërive dhe janë lidhur me shkallë më të lartë të bronkitit kronik, kancerit të mushkërive dhe sëmundjeve të nxehtësisë.

Mijëra kilometra larg flakëve, Evropa pa një rënie të matshme të cilësisë së ajrit, me ekspozimin vjetor ndaj ndotjes PM2.5 që u rrit me 4 për qind.

Autorët e studimit i ndanë vdekjet në vdekje akute, ato ku nivele të larta të PM2.5 shkaktuan ngjarje fatale si atakë në zemër ose dështim të frymëmarrjes, dhe vdekje kronike nga ekspozimi afatgjatë.

Këto ndikime kronike në shëndet, ku ndotja rrit rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare dhe të frymëmarrjes që çojnë në vdekje të parakohshme me kalimin e kohës, ishin "të konsiderueshme dhe të përhapura", thanë ata.

Në mbarë botën, vlerësohet se ekspozimi kronik ndaj tymit kontribuoi në 82,100 vdekje të parakohshme. Më shumë se 22,000 nga këto vdekje të parakohshme ndodhën vetëm në Evropë.

Ndërsa ndryshimi i klimës i bën zjarret në pyje më të mëdha, më intensive dhe më të shpeshta, autorët e studimit thonë se është thelbësore të bëhen më shumë kërkime mbi këtë kosto shëndetësore "të pashkelur sa duhet".

/Motilokal.com