Ndryshimi i klimës e bëri motin që nxiti zjarret vdekjeprurëse në Portugali dhe Spanjë këtë verë rreth 40 herë më të mundshëm, sipas një studimi të ri.

Zjarre në Gadishullin Iberik shpërthyen në fund të korrikut. Të nxitura nga temperaturat mbi 40°C dhe erërat e forta, flakët u përhapën jashtëzakonisht shpejt. Zona e djegur nga këto zjarre ka thyer rekorde në të gjithë Spanjën dhe Portugalinë.

Një analizë e re shkencore super e shpejtë nga World Weather Attribution (WWA) ka zbuluar se këto kushte të nxehta, të thata dhe me erë u bënë më të mundshme dhe më intensive nga ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu.

Dr. Clair Barnes, studiues për Qendrën për Politika Mjedisore në Imperial College London, paralajmëron se madhësia “e habitshme” e këtyre zjarreve është një “shenjë e asaj që do të vijë” me kushte më të nxehta, më të thata dhe më të ndezshme që do të bëhen më të rënda me ndryshimet klimatike.

Po shkakton zjarre me “intensitet të paparë”.

“Me çdo pjesë të shkallës së ngrohjes, valët ekstreme dhe afatgjata të nxehtësisë do të vazhdojnë të intensifikohen, duke rritur mundësinë e zjarreve të mëdha si ato që dogjën zona të gjera të Gadishullit Iberik”, thotë ajo.

Ndryshimi i klimës i bëri kushtet e prirura ndaj zjarreve më intensive

Shkencëtarët zbuluan se ndryshimi i klimës intensifikoi motin që mundësoi përhapjen shpërthyese të zjarreve, duke përfshirë dhjetë ditët më të nxehta radhazi të regjistruara në Spanjë.

Kushtet e nxehta, të thata dhe me erë që nxitën zjarret në Spanjë dhe Portugali tani janë rreth 40 herë më të shpeshta dhe rreth 30 për qind më intensive sesa do të ishin në një botë pa ndryshime klimatike.

Përpara ndryshimeve klimatike, periudha të ngjashme ekstreme të kushteve të nxehta, të thata dhe me erë do të kishin qenë tepër të rralla dhe priteshin një herë në 500 vjet. Sot, me 1.3°C ngrohje, ato priten një herë në 15 vjet.

Shkencëtarët shqyrtuan gjithashtu valën e të nxehtit, duke zbuluar se në një botë pa ndryshime klimatike, ngjarje të ngjashme do të priteshin më pak se çdo 2,500 vjet. Me ngrohjen aktuale, ato priten një herë në 13 vjet.

Rezultatet e analizës mbështesin një studim të ngjashëm të publikuar së fundmi nga WWA, i cili zbuloi se ndryshimi i klimës intensifikoi gjithashtu motin që nxiti zjarret vdekjeprurëse në Turqi, Greqi dhe Qipro.

Zjarrfikësit e Evropës janë nën presion

Ekspertët thonë se studimi nxjerr në pah gjithashtu ngarkesën mbi zjarrfikësit në Evropë. Kushtet e motit kanë shkaktuar zjarre të mëdha dhe të paparashikueshme në të gjithë jugun e kontinentit, duke i shteruar burimet e BE-së.

“Zjarrfikësit po punojnë gjithnjë e më shumë në kushte kaotike dhe të paparashikueshme, duke u përballur me zjarre që sillen në mënyra që nuk i kanë parë kurrë më parë”, thotë studiuesi i Qendrës për Politika Mjedisore, Theodore Keeping.

Ndërsa zjarret shpërthyen më 13 gusht, Spanja i bëri kërkesën e saj të parë për përforcime ndërkombëtare për shuarjen e zjarreve Mekanizmit Evropian të Mbrojtjes Civile. Kryeministri i Spanjës, Pedro Sanchez, tha se kjo ishte ndoshta kërkesa më e madhe e tillë e lehtësuar ndonjëherë nga BE-ja.

“Ndryshimi i klimës po nxit zjarre më ekstreme, por përshtatja nuk po ecën me ritmin. Duhet të shohim një ndryshim në të menduar dhe një fokus më të madh në parandalim”, shton Keeping.

Shkalla e zjarreve në të gjithë Gadishullin Iberik ka ushtruar presion të jashtëzakonshëm mbi burimet.

Më shumë se 380,000 hektarë tokë janë djegur në Spanjë që nga fillimi i vitit 2025 - pothuajse pesë herë më shumë se mesatarja vjetore. Në Portugali, janë humbur më shumë se 260,000 hektarë. Kjo është afër 3 përqind e masës tokësore të vendit dhe tre herë më shumë se sipërfaqja mesatare e djegur nga zjarret në një vit.

Sipërfaqja totale e humbur nga zjarret në të dy vendet deri më tani këtë vit është afërsisht katër herë më e madhe se madhësia e Londrës së Madhe. Së bashku, zjarret në Spanjë dhe Portugali përbëjnë rreth dy të tretat e sipërfaqes totale të djegur të Evropës për vitin 2025, e cila, në gusht, kaloi një milion hektarë për herë të parë që nga fillimi i regjistrimeve në vitin 2006, sipas Sistemit Evropian të Informacionit për Zjarret në Pyje.

Spanja po “goditet rëndë” nga ndryshimet klimatike

Të paktën tetë persona kanë humbur jetën nga flakët dhe dhjetëra mijëra të tjerë janë detyruar të evakuohen. Tymi ka çuar në cilësi të rrezikshme të ajrit në Spanjë dhe Portugali dhe ka udhëtuar deri në Francë, Britania e Madhe dhe Skandinavi.

Friederike Otto, një profesoreshë e shkencave të klimës në Qendrën për Politika Mjedisore, thotë se Spanja po “goditet rëndë” nga ndryshimet klimatike.

“Këto zjarre gjigante vijnë pas përmbytjeve shkatërruese në Valencia dhe një vere tjetër me vapë të pamëshirshme mbi 40°C”, thotë ajo.

“Moti ekstrem po bëhet më i shpeshtë, por vdekjet dhe dëmet janë të parandalueshme. Çdo nivel i qeverisjes duhet të punojë së bashku për t'u përshtatur me ndryshimet klimatike. Për zjarret në pyje, ekziston një nevojë urgjente për të kontrolluar bimësinë në zonat rurale, veçanërisht tokën që është braktisur nga fermerët dhe barinjtë.”

Opinioni publik në Spanjë është përqendruar në rënien e aktiviteteve rurale, duke rezultuar në rritjen e bimësisë që ka nxitur zjarret. Shpopullimi rural dhe një popullsi në plakje në pjesë të Spanjës dhe Portugalisë kanë lënë tokat pyjore të pamenaxhuara. Më pak njerëz dhe më pak kullotje tradicionale kanë parë kontrollin e bimësisë natyrore të bjerë ndjeshëm, duke lënë shumë lëndë djegëse për zjarret.

Por, shton Profesor Otto, në fund të fundit, bota duhet të ndalojë djegien e lëndëve djegëse fosile.

“Zjarret në Evropë tregojnë se ngrohja prej 1.3°C sot është tashmë tepër e rrezikshme. Pa një zhvendosje më të shpejtë nga lëndët djegëse fosile, mund të arrijmë 3°C këtë shekull. Zjarret në këtë nivel do të ishin katastrofike.”

/Motilokal.com