Një studim i ri ka zbuluar se si ndryshimi i klimës po i intensifikon stuhitë superqelizore në Evropë.

Studimi, i botuar në Science Advances, paralajmëron se rajoni alpin dhe pjesë të Evropës Qendrore dhe Lindore mund të presin një rritje të ndjeshme të aktivitetit të stuhive.

Nëse temperaturat globale rriten me 3°C mbi nivelet para-industriale, frekuenca e stuhive në anën veriore të Alpeve mund të rritet deri në 50 për qind.

Këto stuhi të fuqishme janë tashmë ndër ngjarjet më të dëmshme të motit në Evropë, duke rezultuar në rritjen e kërkesave për dëmshpërblim nga sigurimet në vitet e fundit. Të kuptuarit se si kushtet në të cilat ato formohen dhe si bota jonë që po ngrohet po i ndryshon ato është jetike për përgatitjen, thonë studiuesit.

Çfarë është një stuhi superqelizore?

Ndryshe nga një stuhi tipike, një superqelizë ka një kolonë të thellë ajri rrotulluese brenda saj, e njohur si mezociklon. Kjo rrymë lart rrotulluese është ajo që u jep atyre forcën dhe qëndrueshmërinë e tyre unike. Ndërsa shumica e stuhive shuhen mjaft shpejt, superqelizat mund të zgjasin me orë të tëra dhe të shtrihen në zona të gjera.

Ato formohen në kushte ku ka ajër të ngrohtë dhe të lagësht pranë tokës, ajër më të freskët në lartësi dhe erë që ndryshon drejtim me lartësinë. Këta elementë e bëjnë atmosferën të paqëndrueshme dhe ajo fillon të rrotullohet, duke përgatitur terrenin për zhvillimin e një superqelize.

Stuhitë superqelizore, të cilat ndodhin zakonisht në verë, sjellin erëra të forta, breshër shumë të madh dhe shi të rrëmbyeshëm. Megjithëse janë relativisht të rralla në Evropë, këto stuhi përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të rreziqeve dhe humbjeve financiare që lidhen me stuhitë.

Rreziku në rritje i dëmeve nga stuhitë superqelizore

Stuhitë e forta konvektive, duke përfshirë stuhitë superqelizore, stuhitë me erë jetëgjatë dhe ngjarjet e mëdha të breshërit, kanë rezultuar në rritjen e kërkesave për dëmshpërblim nga sigurimet në vitet e fundit. Në vitin 2023, stuhitë e forta konvektive ishin lloji më i kushtueshëm i fatkeqësive natyrore në botë, duke arritur humbje totale të siguruara prej gati 55 miliardë eurosh.

Edhe pse janë relativisht të rralla në Evropë, duke përbërë vetëm një pjesë të vogël të stuhive të kontinentit, ato prapëseprapë mund të shkaktojnë dëme të rënda lokale.

Në qershor, një superqelizë goditi L'Hôpital-le-Grand në departamentin e Loire të Francës, duke prodhuar breshër deri në 6 cm në diametër, të cilët dëmtuan prona dhe automjete.

Dhe një tjetër stuhi e fuqishme superqelizore goditi Italinë në gusht javën e kaluar, duke shkaktuar dëme të mëdha në të gjithë Riminin dhe Ravenën. Ajo solli breshër të fortë, shi dhe erëra prej gati 100 km/orë, të cilat rrëzuan pemë, dëmtuan automjete dhe shkatërruan të mbjellat. Trenat u ndërprenë kur një pemë ra në linjën e Riminit të Ravenës.

Si po i ndjekin shkencëtarët stuhitë superqelizore të Evropës?

Gjurmimi i superqelizave në të gjithë Evropën historikisht ka qenë sfidues për shkak të mospërputhjeve në sistemet kombëtare të radarëve të motit.

Autorja korresponduese Monika Feldmann, nga Laboratori Mobiliar për Rreziqet Natyrore dhe Qendra Oeschger për Kërkime mbi Ndryshimet Klimatike në Universitetin e Bernës, thotë se kjo e bën më të vështirë zbulimin e stuhive ndërkufitare.

Për ta kapërcyer këtë, studiuesit nga Laboratori Mobiliar për Rreziqet Natyrore i Universitetit të Bernës dhe Qendra Oeschger për Kërkime mbi Ndryshimet Klimatike, në bashkëpunim me ETH Zurich, zhvilluan një model simulimi me rezolucion të lartë.

Ky model përdor teknika të hartëzimit dixhital për të simuluar qelizat e stuhive në një shkallë shumë të imët, duke ofruar një pamje shumë më të detajuar të zhvillimit të stuhive sesa ishte e mundur më parë.

Alpet janë një 'pikë e nxehtë' e stuhive

Modelimi i ri i identifikoi Alpet si një vatër të stuhive superqelizore. Rajoni përjeton rreth 38 nga këto stuhi të fuqishme në sezon në anën veriore të vargmalit dhe 61 në shpatet e tij jugore.

Me 3°C ngrohje, studimi parashikon një rritje deri në 50 për qind të shfaqjes së superqelizave në këtë rajon malor, duke amplifikuar rreziqet për vende si Zvicra, Austria, Italia veriore dhe Gjermania jugore. Në të kundërt, Gadishulli Iberik dhe jugperëndimi i Francës mund të shohin një rënie.

Në përgjithësi, studiuesit vlerësojnë një rritje prej 11 përqind të stuhive superqelizore në të gjithë Evropën.

“Këto ndryshime rajonale ilustrojnë efektet e larmishme të ndryshimeve klimatike në Evropë”, shton Feldmann.

Studimi nënvizon nevojën urgjente që vendet evropiane të përgatiten për një të ardhme me ngjarje të motit të ashpër më të shpeshta dhe intensive . Infrastruktura, bujqësia, shërbimet e emergjencës dhe sistemet e sigurimeve do të duhet të përshtaten.

Të kuptuarit e kushteve që krijojnë këto stuhi superqelizore, thotë Feldmann, është çelësi për një përgatitje më të mirë.

/Motilokal.com