Trendi i banjës me akull nuk është aspak i ri dhe daton që nga koha e egjiptianëve të lashtë.

Lehtësim nga dhimbjet e muskujve. Përmirësim i humorit dhe gjumit. Përshpejtim i humbjes së peshës.

Entuziastët e Wellness-it, atletët dhe ndoshta edhe shoku juaj i palestrës lavdërojnë rregullisht banjat me akull për përfitimet e tyre të shumëfishta.

Egjiptianët e lashtë dhe Hipokrati kanë shpallur tashmë përfitimet terapeutike të ujit të ftohtë. "Kjo ka qenë e njohur prej kohësh", thotë dr. Georgine Nanos, një mjeke familjare e certifikuar dhe pronare e Kind Health Group, në një intervistë me Popular Science.

Por a kishte të drejtë Hipokrati? Hulumtimet tregojnë se efektiviteti i banjave me akull varet nga qëllimi për të cilin ato merren.

Si të bëni një banjë me akull

Një banjë me akull ose zhytje në ujë të ftohtë zakonisht përfshin zhytjen e trupit në ujë të akullt, qoftë në një vaskë të mbushur me akull ose në një trup uji natyrisht të ftohtë, siç është një liqen i ngrirë.

Sidomos për fillestarët, temperatura është thelbësore, thotë Nanos. Ajo rekomandon të filloni me ujë rreth 11 deri në 17 gradë Celsius, duke qëndruar aty për vetëm 30 sekonda, dhe pastaj duke rritur gradualisht kohëzgjatjen në një deri në dy minuta. Pas disa javësh, dhe varësisht nga mënyra se si ndiheni, mund të punoni deri në tre deri në pesë minuta. Përfitimet kanë tendencë të stabilizohen pas pesë deri në gjashtë minutash, thekson ajo.

Nanos këshillon që kushdo që zhytet në ujë nën 10 gradë Celsius duhet të jetë nën mbikëqyrje të vazhdueshme. Zhytjet me ngrirje, vëren ajo, nuk janë për të gjithë, veçanërisht për ata me sëmundje të zemrës, presion të lartë të gjakut ose një histori të aritmisë ose sulmeve në zemër.

Një banjë me ujë të ftohtë “mund ta përkeqësojë një aritmi sepse kur je në të ftohtë, kjo mund të shkaktojë stres akut kardiak”, shpjegon Nanos.

Si mund të na bëjnë më të shëndetshëm banjat e ftohta?

Nga një perspektivë shkencore, ekspozimi ndaj ujit të ftohtë shkakton një sërë ndryshimesh të brendshme në trupin tonë. Ai aktivizon sistemin nervor simpatik dhe çliron një sërë hormonesh si norepinefrina dhe dopamina, sipas Nanos. "Këto janë hormonet që të bëjnë të ndihesh mirë", thotë ajo, dhe çlirimi i tyre mund të përmirësojë humorin tënd.

Kur zhyteni në ujë të akullt, enët e gjakut ngushtohen, një proces i quajtur vazokonstruksion, për të ruajtur nxehtësinë, thotë ajo. Kur dilni, enët e gjakut zgjerohen përsëri, vazodilatacion, për ta sjellë temperaturën e trupit tuaj në normale. Këto ndryshime mund të përmirësojnë qarkullimin e gjakut, thotë Nanos.

Përveç kësaj, ekspozimi ndaj të ftohtit shkakton dridhje, e cila është përpjekja e trupit tuaj për të gjeneruar nxehtësi. Teoria është se dridhja mund të rrisë përkohësisht metabolizmin tuaj, gjë që disa besojnë se mund të ndihmojë në humbjen e peshës, thotë ajo. "Ky është mendimi shkencor, por provat që e mbështesin atë nuk janë aq të forta", shpjegon Nanos.

Çfarë thotë shkenca?

Si na ndihmojnë në të vërtetë këto ndryshime? Ofruesit e kujdesit shëndetësor dhe ekspertët mbështeten kryesisht në studime të vogla klinike ose të dhëna vëzhguese për të mbështetur përfitimet e mundshme shëndetësore të zhytjes në ujë të ftohtë, thotë Nanos. Megjithatë, rishikimet sistematike të hulumtimit po fillojnë të hedhin dritë mbi këtë trajtim popullor, megjithëse të gjithë vërejnë se nevojiten më shumë studime mbi efektet e tij.

Një meta-analizë sistematike e zhytjes në ujë të ftohtë e kryer në vitin 2025, për shembull, shqyrtoi efektet e zhytjes në ujë të ftohtë në 11 studime që përfshinin 3,177 persona. Ndërhyrjet përfshinin larje ose dush në ujë me temperaturë midis 12-15 gradë Celsius, që zgjaste nga 30 sekonda deri në dy orë.

Rishikimi nuk gjeti ndonjë ulje të menjëhershme të stresit pas zhytjes në ujë të ftohtë, por pjesëmarrësit raportuan lehtësim 12 orë më vonë. Përveç kësaj, u vunë re përmirësime në cilësinë e gjumit dhe në cilësinë e përgjithshme të jetës, megjithëse nuk u vunë re ndryshime të rëndësishme në humor.

Një meta-analizë e veçantë e vitit 2023 e 20 studimeve u përqendrua në mënyrën se si banjat me akull i ndihmojnë atletët të zvogëlojnë dhimbjen e muskujve, lodhjen dhe dëmtimet pas ushtrimeve intensive. Studiuesit zbuluan se një zhytje në ujë të akullt mund të ndihmojë në uljen e dhimbjes së muskujve dhe lodhjes menjëherë pas ushtrimeve.

Dhe, paralajmëron Nanos, koha duket se ka rëndësi kur bëhet fjalë për një banjë me akull pas stërvitjes. Një rishikim i vitit 2024 i tetë studimeve zbuloi se marrja e një banje të ftohtë pas stërvitjes me rezistencë në fakt mund të zvogëlojë rritjen e muskujve, një disavantazh i madh për ata që kërkojnë të rrisin masën muskulore.

Nanos thotë të prisni katër deri në gjashtë orë pas stërvitjes suaj të qëndrueshmërisë për të bërë një dush të ftohtë. Në fund të fundit, nëse ju pëlqejnë dushet e ftohta dhe i ndjeni përfitimet, bëjeni. "Dhe nëse ju bën të ndiheni keq, ndaloni", këshillon Nanos.

"Disa njerëz kanë një neveri të fortë ndaj ujit të ftohtë dhe trupi i tyre nuk përshtatet, nuk ndihen mirë ose i zë paniku. Nëse e shihni se trupi juaj nuk mund të përshtatet, edhe nëse filloni ngadalë, thjesht nuk është për ju", përfundon shkencëtari me kuptimplotë.

/Motilokal.com