Pyjet po priten dhe degradohen në një shkallë alarmante, veçanërisht në tropikët, me zgjerimin e tokës bujqësore që shkakton pothuajse 90% të reduktimit të pyjeve, sipas një studimi të Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO).

Një ligj i parë në llojin e tij i quajtur Rregullorja e BE-së për Shpyllëzimin (EUDR), u hartua për të ndërmarrë hapa për ta kundërshtuar këtë. Ideja ishte që importuesit e BE-së do të duhej të provonin se zinxhirët e tyre të furnizimit për produkte të tilla si kafeja, çokollata, lëkura, letra, gomat dhe mobiljet nuk kontribuojnë në prerjet e drunjve askund në botë. Në të kundërtën do të përballeshin me gjoba deri në 4% të xhiros së tyre.

Legjislacioni, i cili është pjesë e Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane, u negociua në detaje gjatë disa viteve dhe u miratua nga Parlamenti Evropian me një mandat dërrmues demokratik në dhjetor 2022. I paralajmëruar nga ithtarët si një përparim në betejën globale kundër humbjes së pyjeve, ai erdhi në fuqi në qershor 2023 dhe do të zbatohej në fund të këtij viti. Por tani BE po shqyrton shtyrjen e prezantimit edhe për një vit.

Çfarë do të thotë një vonesë?

Analiza zbulon se në vitin 2023, bota humbi rreth 37,000 kilometra katrorë (14,000 milje katrorë) pyje tropikale, ose një zonë pothuajse ekuivalente në madhësi me Zvicrën.

"Ne po përballemi me një emergjencë globale", tha Anna Cavazzini, një anëtare e Parlamentit Evropian për partinë e Gjelbër të Gjermanisë. “Thjesht e shoh të papërgjegjshme shtyrjen e këtij ligji edhe një vit në këtë situatë”.

Një vonesë 12-mujore do të nënkuptonte humbje shtesë globale të pyjeve prej rreth 2300 kilometra katrorë sipas studimeve të BE-së.

Do të hapte gjithashtu kutinë e Pandorës dhe do të jepte hapësirë për të zbutur përmbajtjen e ligjit, shtoi Cavazzi.  

"Me këtë vonesë, një propozim i ri legjislativ po futet efektivisht në proces, ku mund të bëhen edhe ndryshime dhe ka shumë e shumë aktorë që do të preferonin të anulonin ose dobësonin ligjin."

Kush po bën thirrje për shtyrje dhe pse?

Ministrat e bujqësisë dhe mjedisit, si dhe publiku, u përfshinë në hartimin e ligjit, por që nga miratimi i tij, disa ministri të bujqësisë, duke përfshirë ato të Austrisë, Republikës Çeke, Finlandës, Italisë, Polonisë, Sllovakisë, Sllovenisë dhe Suedisë kanë bëri thirrje që zbatimi të shtyhet.

Ndër arsyet e dhëna është se bizneset nuk janë gati për zbatim për shkak të një sistemi joadekuat të krahasimit.

"Duket se veçanërisht disa nga shtetet anëtare evropiane nuk i kanë bërë detyrat e tyre të shtëpisë në përgatitjen e palëve të tyre të interesuara, shoqatat e tyre të industrisë, Dhomat e tyre të Tregtisë për këtë ligj në kohë", tha Nicole Polsterer, një fushatë e konsumit të qëndrueshëm dhe prodhimit në Fern, një. OJQ ndërkombëtare për mbrojtjen e pyjeve me bazë në Bruksel.

Polsterer ishte i përfshirë ngushtë në formësimin e rregullores së BE-së për shpyllëzimin në vitet e fundit dhe tha se kërkesat "nuk shkojnë në thelb përtej rregullores tashmë të aplikuar të BE-së për drurin, kështu që ky nuk është një argument i vlefshëm për shtyrjen e ligjit".

Një argument më i kuptueshëm, tha Polsterer, është se Komisioni Evropian duhej të ndihmonte vendet të zbatonin rregulloren duke ofruar mjete dixhitale. Këto do të ndihmonin kompanitë të ngarkojnë deklaratat e kujdesit të duhur ose të tregojnë nëse vendet kanë një rrezik të lartë, të mesëm ose të ulët të shpyllëzimit. Por mjete të tilla nuk do të jenë plotësisht funksionale deri në dhjetor 2024.

"Dhe tani është vërtet pak vonë që disa kompani të përgatiten për ligjin e ri", tha Polsterer. "Por ka zgjidhje të tjera për këtë problem sesa thjesht të vonosh shpërndarjen krejtësisht."

Prodhuesit e kakaos kërkojnë ligjin e ri

Ndonëse disa grupe të industrisë, duke përfshirë Federatën Evropiane të Tregtisë së Lëndë drusore dhe Unionin Evropian të Tregtisë së Blegtorisë dhe Mishit, si dhe kompanitë e mëdha të drurit në SHBA, po pretendojnë se nuk mund të përmbushin kërkesat e EUDR në kohë, të tjerët janë gati të shkojnë.

Gana dhe Bregu i Fildishtë janë prodhuesit kryesorë të kakaos në botë, dhe Evropa është tregu i tyre më i madh.

Bregu i Fildishtë ka vendosur kartat elektronike të identitetit për fermerët që ndihmojnë në gjurmimin e fasuleve nga fermat në portet e tyre të eksportit dhe i lejojnë ata të kenë qasje në pagesat elektronike, duke u garantuar gjithashtu kultivuesve një çmim për prodhimin e tyre në dritën e rregullores së re të BE-së.

Gana ka hartuar të gjithë kakaon në vend, ka krijuar një sistem gjurmueshmërie nga fundi në fund që synon të reduktojë kostot e pajtueshmërisë së pronarëve të vegjël dhe ka pilotuar me sukses projektin.

Në këtë sfond, një grup prej 120 organizatash të shoqërisë civile dhe fermerëve të Ganës dhe Fildishtë u shkruan kohët e fundit vendimmarrësve të BE-së, duke shprehur shqetësimet e tyre të thella për përpjekjet për të vonuar ligjin.

Disa gjigantë në sektorin e kakaos dhe çokollatës, duke përfshirë Nestle, Mars Wrigley dhe Ferrero po mbrojnë gjithashtu ligjin dhe kundërshtojnë shtyrjen.

“Kjo do të shërbente vetëm për të rritur pasigurinë dhe për të rrezikuar investimet e rëndësishme që kompanitë tona anëtare kanë bërë në përgatitjen për aplikimin e tij”, shkruan ata në një letër të hapur.

Dhe Polsterer pajtohet, duke thënë se biznese të tilla si Michelin kanë investuar tashmë miliona në sistemet e reja për të qenë në gjendje të respektojnë ligjin deri në fund të 2024 dhe kanë ofruar kontrata speciale me prime për furnitorët e tyre.

"Pra, ata janë gati. Dhe tani do ta humbnin këtë avantazh konkurrues nëse ligji do të shtyhej sepse të tjerët e kanë humbur afatin e tyre. Unë nuk mendoj se kjo është një shenjë e mirë për sigurinë e biznesit dhe marrëdhëniet e Evropës me partnerët tregtarë", tha ajo.

Marrja e përgjegjësisë dhe dërgimi i një sinjali

Parlamenti Evropian do të votojë nëse ligji i shpyllëzimit do të shtyhet më 14 nëntor.

Polsterer shpreson se legjislacioni do të ecë përpara siç është planifikuar. "Bujqësia në shkallë të gjerë është shtytësi kryesor i shpyllëzimit tropikal, veçanërisht në Brazil.  Dhe si BE, ne luajmë një rol masiv në këtë nëpërmjet konsumit tonë. Ky ligj është një mënyrë për të parë gjurmën evropiane, për të ndërmarrë veprime dhe për të mbajtur kompanitë përgjegjës”, tha ajo.

Gjithashtu do të dërgonte sinjalin e duhur në tregjet e tjera të lidhura me shpyllëzimin në të gjithë botën, shtoi Polsterer.

"Nëse një treg i rëndësishëm si BE-ja miraton këtë lloj kërkesash për zinxhirin e furnizimit", theksoi Polsterer, "atëherë shpresa është që tregjet e tjera do të ndjekin shembullin."

/DW/Motilokal.com