Rreziqet e një kolapsi të qarkullimit kryesor të Oqeanit Atlantik, i njohur si Amoc, janë “nënvlerësuar shumë” dhe do të kishin ndikime shkatërruese dhe të pakthyeshme, sipas një letre të hapur të publikuar në fundjavë nga 44 ekspertë nga 15 vende. Një nga nënshkruesit, Stefan Rahmstorf, një oqeanograf dhe klimatolog që drejton departamentin e analizës së sistemit të Tokës në Institutin e Potsdamit për Kërkimin e Ndikimit Klimatik në Gjermani, shpjegon këtu pse ai ka përmirësuar së fundmi vlerësimin e tij të rrezikut për një avari të Amoc si rezultat i ngrohjes globale dhe çfarë do të thotë kjo për Britaninë, Evropën dhe botën më gjerë.

Çfarë është Amoc?

Amoc, ose qarkullimi i përmbysjes meridional i Atlantikut, është një sistem rrymash oqeanike që sjellin nxehtësi në Atlantikun verior. Uji i ngrohtë sipërfaqësor nga tropikët rrjedh në veri dhe lëshon nxehtësinë e tij në Atlantikun nënpolar, në jug të Grenlandës dhe në perëndim të Britanisë dhe Irlandës. Pastaj ftohet dhe zhytet në një thellësi midis 2,000 m deri në 3,000 metra përpara se të kthehet në jug si një rrymë e ftohtë. Amoc është një nga sistemet më të mëdha të transportit të nxehtësisë në planetin tonë, duke lëvizur ekuivalentin 50 herë më shumë se përdorimi i energjisë njerëzore dhe ka një ndikim veçanërisht të fortë në klimën në Evropë, ndikon në marrjen e CO2 të oqeanit dhe furnizimin me oksigjen, si dhe modelet e reshjeve në tropikët.

Si ndryshon Amoc nga Rrymat e Gjirit (Gulf Stream)?

Ato janë të lidhura sepse rrjedha në drejtim të veriut të Amocit kalon përmes Rrjedhës së Gjirit, e cila është një rrymë e ngrohtë dhe e shpejtë e Oqeanit Atlantik që buron në Gjirin e Meksikës, më pas rrjedh nëpër ngushticat e Floridës, deri në brigjet e SHBA-së dhe më pas drejt Evropës. Amoc kontribuon vetëm 20% në rrjedhën e ujit të Rrymave të Gjirit, por pjesa më e madhe e transportit të nxehtësisë, pasi rrjedha e thellë e kthimit të Amoc është shumë e ftohtë. Punon si sistem ngrohje qendrore.

Çfarë po ndodh me Amoc?

Ka indikacione se Amoc është ngadalësuar për 60 ose 70 vitet e fundit për shkak të ngrohjes globale. Shenja më ogurzi është njolla e ftohtë mbi Atlantikun verior. Rajoni është i vetmi vend në botë që është ftohur në rreth 20 vitet e fundit, ndërkohë që kudo tjetër në planet është ngrohur një shenjë e transportit të reduktuar të nxehtësisë në atë rajon, pikërisht atë që modelet kompjuterike klimatike kanë parashikuar në përgjigje të Amoc ngadalësuar si pasojë e emetimeve të gazeve serrë.

A ka tregues të tjerë që Amoc po dobësohet?

Po. Ekziston një rajon me ngrohje të tepërt përgjatë bregut lindor të Amerikës së Veriut, i cili parashikohet nga modelet klimatike dhe teoria oqeanografike si rezultat i një ngadalësimi të Amocit, i cili e shtyn Rrymën e Gjirit më afër bregut.

Një tregues tjetër është ulja e përmbajtjes së kripës në ujin e detit. Në rajonin e pikave të ftohta, kripësia është në nivelin më të ulët që nga fillimi i matjeve 120 vjet më parë. Kjo ndoshta lidhet me ngadalësimin e Amocit dhe sjelljen e më pak të ujit të kripur dhe nxehtësisë nga subtropikët.

Pse është e rëndësishme përmbajtja e kripës?

Kur uji është më pak i kripur, ai është më pak i dendur, gjë që e bën më të vështirë fundosjen. Kjo është e rëndësishme sepse procesi i fundosjes është ai që drejton Amoc. Sa më i freskët të jetë uji, aq më ngadalë bëhet.

Çfarë po nxit ndryshimin e kripës?

Së pari, kripësia ndikohet drejtpërdrejt nga ngrohja globale, e cila rrit ciklin e ujit, kështu që ka më shumë avullim në subtropikët dhe më shumë reshje në oqeanet nënpolare. Kjo çon në një freskim të oqeanit nënpolar. Pastaj ka kontribute shtesë nga shkrirja e akullit të detit dhe humbja e akullit kontinental nga shtresa e akullit të Grenlandës, e cila është ujë i ëmbël që derdhet në oqean.

Është një reagim përforcues: ndërsa Amoc dobësohet, oqeanet nënpolare bëhen më pak të kripura dhe ndërsa oqeanet bëhen më pak të kripura, atëherë Amoc dobësohet. Në një moment të caktuar ky bëhet një rreth vicioz që vazhdon vetvetiu derisa Amoc të ketë vdekur, edhe nëse ndalojmë së shtyrë sistemin me emetime të mëtejshme.

Kur mund të arrijë dobësimi i Amoc në një pikë pa kthim?

E panjohura e madhe këtu pyetja miliarda dollarëshe është se sa larg është kjo pikë kthese. Është shumë e vështirë të përgjigjemi sepse procesi është jolinear dhe do të shkaktohet nga ndryshimet delikate në kripësi, të cilat nga ana e tyre varen nga sasitë e reshjeve dhe mbulimit të reve mbi oqean, si dhe nga shkalla e shkrirjes së Grenlandës. Këto janë të vështira për t'u modeluar me saktësi në kompjuterë, kështu që ekziston një pasiguri e madhe lidhur me atë se kur do të arrihet pika e kthesës.

Cili është diapazoni i parashikimeve?

Deri pak vite më parë, mendimi i përgjithshëm në Panelin Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC) ishte se probabiliteti për të kaluar pikën e kthesës këtë shekull ishte më pak se 10%. Që atëherë, ka pasur një numër studimesh që sugjerojnë se një kolaps ndoshta do të shkaktohej këtë shekull, ndoshta në dekadat e ardhshme. Pra, vlerësimi im i rrezikut ka ndryshuar vërtet. Tani jam shumë i shqetësuar se mund ta shtyjmë Amoc-in mbi këtë pikë kthese në dekadat e ardhshme. Nëse më pyet ndjenjat e mia, do të thosha se rreziku që të kalojmë pikën e kthesës këtë shekull është rreth 50/50.

A ka ndonjë mundësi që të ketë ndodhur tashmë?

Nuk do ta përjashtoja plotësisht, sepse do të ishte shumë e vështirë të dallohej nga vëzhgimet. Asgjë dramatike nuk ndodh në pikën e kthesës. Kjo thjesht do të thotë që Amoc është i dënuar dhe do të vdesë ngadalë, por ky proces mund të zgjasë 50 deri në 100 vjet. Për shkak se Amoc tashmë është duke u dobësuar, ne nuk mund të jemi plotësisht të sigurt nëse kemi kaluar tashmë një pikë kthese, por unë do të thosha se ka shumë të ngjarë që nuk është kështu, kështu që nuk është tepër vonë për ta parandaluar këtë.

Cilat do të ishin shenjat paralajmëruese të kolapsit të Amoc?

Ne duhet të vazhdojmë të monitorojmë rrjedhën e ujit në Atlantik, gjë që po bëhet me projektin Rapid. Ne gjithashtu duhet të monitorojmë përzierjen e thellë të dimrit në Atlantikun Verior dhe detet nordike. Nëse përzierja e thellë fillon të bjerë shumë, kjo mund të jetë një tregues i hershëm se po i afrohemi një pike kthese. Ka disa shenja për këtë, por ne nuk kemi ende të dhëna të mjaftueshme për të qenë të sigurt.

Cilat do të ishin pasojat e prishjes së Amoc?

Kjo ka ndodhur në mënyrë të përsëritur në historinë e Tokës, më së fundi gjatë epokës së fundit të akullit, kur masa të mëdha akulli rrëshqitën në oqean të ashtuquajturat ngjarje të Heinrich, duke shtuar ujë të shkrirë që hollonte kripësinë e Atlantikut Verior. Këto janë ndër trazirat më masive të kushteve klimatike në historinë e Tokës.

Efektet përfshijnë një ftohje të hemisferës veriore, veçanërisht të Evropës veriperëndimore. Do të ketë gjithashtu një zhvendosje të brezit të reshjeve tropikale në jug, gjë që është e keqe sepse shirat do të zhvendosen nga pyjet e shiut në rajone që nuk janë mësuar me kaq shumë reshje. Pra, kjo do të nënkuptojë thatësira në disa rajone dhe përmbytje në të tjera.

Rënia e Amocit do të kishte gjithashtu një ndikim të madh në nivelin e detit verior të Atlantikut, i cili do të ngrihej me rreth gjysmë metër, përveç rritjes së shkaktuar nga ngrohja globale. Ai gjithashtu do të zvogëlonte marrjen e CO2 nga oqeani sepse fundosja e Amoc në Atlantikun Verior merr shumë CO2 poshtë në oqeanet e thella, ku mbyllet në mënyrë të sigurt larg nga atmosfera.

/Motilokal.com