A e dini se cila është “gjendja shëndetësore” e planetit tonë? Sa ndikojnë njerëzit në shëndetin e Tokës me veprimet e tyre dhe me cilat aktivitete e dëmtojmë më shumë atë?

Rezultatet e Kontrollit të parë të Shëndetit Planetar, një raport shkencor dhe mjet për shëndetin e sistemeve jetike të Tokës, i cili duhet të shërbejë si një sistem mbështetës i jetës për njerëzimin, nuk janë shumë të mira.

Raporti i Shëndetit Planetar tregon se si proceset e ndryshme janë të lidhura me njëri-tjetrin, si dhe pikat e kthesës. Deri më tani, sfidat mjedisore si ndryshimet klimatike, humbja e biodiversitetit dhe ndotja janë trajtuar veçmas, por siç thuhet në raport, këto çështje janë të ndërlidhura dhe së bashku ndikojnë në shëndetin e planetit tonë, si dhe shëndetin e njerëzve. Thyerja e niveleve të sigurta planetare për këto kufij shkakton unaza reagimi që përforcojnë ndikimet njerëzore dhe mund ta shtyjnë Tokën më afër pikave të kthesës - pikat pa kthim.

Kufijtë planetarë si ndryshimi i klimës, ndryshimet në integritetin e biosferës dhe acidifikimi i oqeanit janë përcaktuar për nëntë procese kritike të sistemit të Tokës që rregullojnë sistemet e mbështetjes së jetës në Tokë. Ato përfaqësojnë një hapësirë të sigurt brenda së cilës njerëzimi mund të lulëzojë duke e mbajtur planetin të qëndrueshëm dhe elastik. Sapo shkelet një kufi, rritet rreziku i dëmtimit të përhershëm të funksioneve të Tokës që mbështesin jetën, si dhe gjasat për të kaluar pikat e kthesës që shkaktojnë ndryshime të pakthyeshme. Nëse shkelen më shumë kufij, rreziqet rriten ndjeshëm.

Raporti mbi shëndetin planetar tregoi se shëndeti i Tokës është dëmtuar rëndë. Deri në gjashtë nga nëntë Kufijtë Planetarë tashmë janë kapërcyer dhe kalimi i të shtatët duket i pashmangshëm.

Ndryshimet klimatike - Nivelet e CO2 atmosferike janë në nivelet më të larta në 15 milionë vjet dhe vazhdojnë të rriten, me një prirje të qëndrueshme ngrohjeje që u përshpejtua në fund të shekullit të 20-të. Temperaturat mesatare globale tani janë më të larta se në çdo kohë që nga shfaqja e qytetërimeve njerëzore në Tokë.

Ndryshimi në integritetin e biosferës - Humbja globale e diversitetit gjenetik dhe humbja e integritetit funksional (e matur si energji e disponueshme për ekosistemet) po tejkalojnë nivelet e sigurta dhe po përshpejtohen, veçanërisht në rajonet me përdorim intensiv të tokës. Reduktimi masiv i integritetit të biosferës ngre shqetësime se biosfera e Tokës po humbet elasticitetin, përshtatshmërinë dhe aftësinë e saj për të zbutur presione të ndryshme.

Ndryshimi i sistemit të tokës - Si rezultat i përdorimit të tokës dhe ndryshimeve klimatike, pyjet globale dhe rajonale kanë qenë në rënie të vazhdueshme gjatë dekadave të fundit në të gjitha biomet kryesore pyjore. Shumica e rajoneve janë tashmë në Zonën me Rrezik të Lartë, shumë përtej kufijve të tyre të sigurt, ndërsa disa zona kanë shkelur vetëm kohët e fundit nivelet e sigurta (p.sh. Amerika e butë dhe tropikale).

Ndryshimi i ujërave të ëmbla -  Ndryshimet lokale të rrjedhës së rrjedhës dhe lagështisë së tokës janë rritur ndjeshëm që nga fundi i shekullit të 19-të, duke tejkaluar nivelet e tyre përkatëse në fillim të shekullit të 20-të. Rritja e ndryshueshmërisë dhe paqëndrueshmërisë në sistemet globale të ujërave të ëmbla dhe tokësore sinjalizon shqetësime në rritje për menaxhimin e burimeve ujore dhe stabilitetin mjedisor.

Modifikimi i flukseve biogjeokimike -  Përdorimi i fosforit dhe azotit në bujqësi ka tejkaluar nivelet e pragut të sigurt, duke shkaktuar ndryshime të rëndësishme ekologjike. Thyerja e këtij kufiri ka çuar në ndikime serioze mjedisore si ndotja e ujit, eutrofikimi, lulëzimi i dëmshëm i algave dhe "zonat e vdekura" në ujërat e ëmbla dhe ekosistemet detare. Ky problem ka qenë prej kohësh i përhapur në vendet e industrializuara dhe po bëhet gjithnjë e më shumë një problem në rajonet në zhvillim.

Prezantimi i entiteteve të reja -  Futja globale e entiteteve të reja (të tilla si kimikatet sintetike, plastika dhe organizmat e modifikuar gjenetikisht) është një problem i madh sepse shumica e këtyre substancave nuk dihet se ndikojnë në mjedis. Subjektet e reja mund të prishin proceset kritike të sistemit të Tokës (p.sh. CFC-të kanë dëmtuar ndjeshëm shtresën e ozonit), të dëmtojnë ekosistemet (p.sh. pesticidet kanë shkaktuar rënie të konsiderueshme në popullatat e insekteve dhe pjalmuesve) dhe të çojnë në ndryshime afatgjata, ndoshta të pakthyeshme në mjedis, duke përfshirë tokën dhe ndotja e ujit dhe ndryshimi i habitateve natyrore.

Përveç kësaj, ka një prirje të qartë drejt shkeljeve të mëtejshme. Megjithëse kalimet kufitare nuk janë ekuivalente me ndryshimet drastike që ndodhin brenda natës, ato shënojnë hyrjen në një zonë me rrezik në rritje.

Ne e dimë prej disa kohësh që po dobësojmë elasticitetin e planetit. Kjo tregon se pavarësisht se në çfarë niveli operojmë, gjithçka që bëjmë duhet të marrë parasysh ndikimet e nivelit planetar. Menaxhimi i planetit është i nevojshëm në të gjithë sektorët e ekonomisë dhe të shoqërive, për hir të sigurisë, prosperitetit dhe barazisë. Duke vlerësuar kufijtë e një planeti të shëndetshëm, ne i ofrojmë politikës, ekonomisë dhe biznesit mjetet e nevojshme për t'u larguar nga rreziqet e pakontrollueshme, tha Johan Rockström, drejtor i PIK-ut, bashkë-drejtues i PBScience dhe pionier i Kornizës së Kufijve Planetarë.

Pacienti është në gjendje kritike 

Me pak fjalë, pacienti Planet Tokë është në gjendje kritike. Me shtatë nga nëntë proceset e kufirit planetar që tregojnë shkelje në rritje, së shpejti do ta gjejmë veten në një zonë me rrezik të lartë.

Për më keq, vlerësimi tregon se tendenca e shkeljeve të kufirit do të vazhdojë dhe në shumicën e rasteve do të hyjë në zonën e rrezikut të lartë, gjë që në vetvete është shkak për alarm.

“Po vrasim veten me doza të tepërta kimikatesh, shkatërrim të natyrës, rritje të temperaturave dhe rritje të ndotjes. Ndërsa industria u përshpejtua, popujt indigjenë panë shtëpitë e tyre të degraduara dhe të shkatërruara. Është e domosdoshme që kjo rënie të kthehet mbrapsht”, tha Oumarou Ibrahim, president i Planetary Guardians dhe ekspert për përshtatjen dhe zbutjen e popujve indigjenë ndaj ndryshimeve klimatike. Ai shtoi se njohuritë që kanë popujt indigjenë në mbarë botën duhet të përdoren për të rivendosur ekuilibrin dhe shëndetin e planetit.

Tani i takon botës t'i marrë seriozisht këto paralajmërime dhe të veprojë për të përmirësuar situatën ose të paktën për të zbutur pasojat që lë aktiviteti njerëzor në Tokë.

Raporti i Shëndetit Planetar do të publikohet çdo vit në njohje të rëndësisë së paralajmërimeve në kohë për shëndetin e Tokës.

/Motilokal.com